Bona Sforza z Bari

Bona Sforza d'Aragona może nie była idealną żoną, matką i politykiem, ale o głowę przerastała umiejętnościami rządzenia gnuśnego męża - Zygmunta I Starego i chimerycznego syna - Zygmunta II Augusta i byłoby stokroć lepiej dla Rzeczypospolitej, gdyby to ona dzierżyła pełnię władzy w państwie. Stolica Apulii, jak mało który zakątek Włoch, powiązany jest z historią naszej królowej. To z Bari pochodzi Bona Sforza. Zapraszam Was na wycieczkę śladami Bony.

 

Bona Sforza urodziła się 2 lutego 1494 r. w Vigevano w Lombardii jako córka Giana Galeazza Sforzy i Isabella d'Aragona. Po przedwczesnej śmierci ojca matka zabrała dzieci i wróciła w rodzinne strony – najpierw osiadła na wyspie Ischia, a w 1502 r. przeniosła się do swego księstwa w Bari. Zamieszkali w Castello Svevo / Castello Normanno-Svevo - Zamek Szwabski / Zamek Normańsko-Szwabski. 

 

Po przybyciu do Bari, księżna Isabella Aragońska i mała Bona udały się bezpośrednio na zamek. Z czasem Isabella przekształciła surowe pomieszczenia wojskowej fortecy w elegancką renesansową rezydencję.

 

Z polecenia Isabelli, celem wzmocnienia ewentualnej obrony zamku, podwyższono główne wieże, umocniono mury, w których wybito dwa rzędy otworów strzelniczych, wzniesiono baszty i poszerzono fosę. Prace kontynuowano za panowania Bony, czyniąc zamek integralną częścią systemu obronnego miasta, składającego się z bram, murów i czterech fortów: Sant’Antonio, Torrione del Vento, Santa Scholastica i San Domenico. 

 

Przygotowując zamek na powrót królowej Bony do Bari, zamkową kaplicę poświęcono Świętemu Stanisławowi. Odnowiono też część zamku zamieszkiwaną przez królową, do której prowadzą reprezentacyjne schody. Z dziedzińca zamku, na gzymsie na wysokości pierwszego piętra, czytelna jest inskrypcja upamiętniająca ten etap prac: Bona Sfortia Aragoniae regina Poloniae […] anno domini MDLIV, gdzie rok 1554 wskazuje datę zakończenia prac. 

 

Bezpośrednio pod tym napisem znajdują się okna mieszkań niegdyś należących do Bony Sforzy. Niestety oryginalne wyposażenie wnętrz się nie zachowało. 

 

Prace zlecone przez Isabellę obejmowały również przebudowę Palazzo della Dogana, budynku mieszczącego się na Piazza Mercantile, wówczas goszczącego urząd skarbowy. Nad portalem wejściowym widoczne są do dziś herby rodów Sforza, Visconti i Aragona. 

 

Księżna Isabella uczyniła handel głównym źródłem przychodów królewskiego skarbca w Bari. Rozszerzyła przywileje celne na wszystkich zagranicznych kupców, zachęcając lokalnych przedsiębiorców do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej. Przeprowadzone reformy zapobiegały nadużyciu i obchodzeniu prawa administracyjnego i podatkowego. Obniżono również cła. Mieszkańcy Bari otrzymywali bezpłatną sól z królewskich salin. Ponadto, Isabella wdrożyła na terenie Księstwa pierwsze reformy rolne, kontynuowane później przez Bonę. Rządy obu władczyń uchodziły za sprawiedliwe. Isabella Aragońska, w 1515 roku, w celu zapewnienia stabilności gospodarczej Bari, zrzekła się na rzecz miasta części swoich dochodów osobistych. Ustanowiła też edukację publiczną, zapewniając godziwe wynagrodzenie nauczycielom.

 

Królowa Bona, osiem lat po śmierci męża, w 1556 r., powróciła do Bari. Bona kontynuowała rozpoczęte przez swoją matkę dzieła. Stworzyła nowatorski sposób gospodarowania poprzez reorganizację urzędów publicznych, wymiaru sprawiedliwości i systemu finansowego. Wszystko to w celu zwiększenia dobrobytu gospodarczego Bari, przeprowadzenia niezbędnych prac użyteczności publicznej i niesienia pomocy ubogim i potrzebującym. W Bari zachował się do dziś ślad po tej działalności Bony. Na tyłach katedry znajduje się studnia wykopana z polecenia Bony, czynna do połowy XX wieku, opatrzona łacińską inskrypcją, nawołującą mieszkańców do korzystania ze źródła: O, ubodzy i spragnieni, przyjdźcie z radością i bez pieniędzy i pijcie wodę, którą udostępniła królowa Polski, Bona.

 

Rok później, w 1557 roku, została otruta przez swego zaufanego dworzanina Jana Wawrzyńca Pappacodę. Jej szczątki zostały złożone w sarkofagu będącego częścią mauzoleum znajdującym się w absydzie bazyliki Świętego Mikołaja w Bari. Pomnik z białego i czarnego marmuru jest zwieńczony postacią klęczącej kobiety, królowej Bony. Bona jest przedstawiona jako osoba w starszym wieku. U jej boku stoją Święty Mikołaj oraz Święty Stanisław, a u ich stóp znajdują się dwie alegoryczne postacie kobiece, symbolizujące Rzeczpospolitą oraz Księstwo Bari. 

 

Nagrobek Bony Sforzy został wykonany na zamówienie córki Anny Jagiellonki, królowej Polski w latach 1575 – 1586 i zbudowany w Neapolu w latach 1589 – 1595. Mauzoleum obejmowało również cykl fresków usuniętych w pierwszej połowie XX. 

 

 

Dziś o randze i tytułach spoczywającej w bazylice Świętego Mikołaja w Bari władczyni, przypomina łaciński epigraf umieszczony na sarkofagu: Bogu Najlepszemu, Największemu. Ku pamięci Bony, królowej Polski – umiłowanej żony Zygmunta I, przepotężnego króla Polski, wielkiego księcia litewskiego, rosyjskiego, pruskiego, mazowieckiego i żmudzkiego – księżnej Bari, księżnej Rossano, córki Gian Galeazzo Sforzy, ksiecia Mediolanu i Isabelli Aragońskiej, która swoimi najszlachetniejszym cnotami dowiodła świetności rodu Alfonsa II, króla Neapolu, a także godności Królewskiej Mości, pomnik ten, wyraz pobożności, wzniosła swej matce, Anna Jagiellonka, królowa Polski, żona Stefana I, która pochowawszy królów: swego ojca, brata i męża oraz trzy siostry, uiszcza również ofiarę na wieczyste msze wypominkowe w roku Pańskim 1593. Żyła 65 lat, siedem miesięcy i dziesięć dni.

 

Przeczytaj więcej moich wpisów o Bari i Apulii.

   

Inne miejsca warte odwiedzenia: MAPA

GPS: 41°07′48,94″N 16°52′13,01″E

   

Jak ukradziono Świętego Mikołaja? Niezwykła historia relikwii w Bari.

Co roku, nocą 6 grudnia, do wielu dzieci na całym świecie przychodzi Święty Mikołaj. Większość wie, kim był prawdziwy Święty Mikołaj, a nie ten pan w czerwonym kubraczku z reklam Coca-Coli. Co jednak łączy postać biskupa z Miry z włoskim miastem Bari? Okazuje się, że bardzo wiele. Zobaczcie sami.

Święty Mikołaj z Miry - historia prawdziwa

Według średniowiecznych przekazów Mikołaj był biskupem z tureckiej miejscowości Myra (Mira) w regionie Licja (dzisiejsza Anatolia). Mikołaj z Miry urodził się ok. 270 roku, a zmarł 6 grudnia (między 345 a 352 rokiem), choć dokładna data roczna nie jest pewna. Pochodził z majętnej rodziny kupieckiej o głębokich tradycjach religijnych i odziedziczył spory majątek po wcześnie zmarłych rodzicach. Jako młody chłopak przeprowadził się do Miry w Turcji, tam został duchownym, a z czasem wybrano go na biskupa.

Swoje życie poświęcił pomocy najbiedniejszym. Według źródeł historycznych uczestniczył również w soborze nicejskim w 325 roku. Choć pierwsze wzmianki o życiu dobrotliwego biskupa pojawiły się dopiero ponad 200 lat po jego śmierci, pamięć o nim przetrwała wieki. Współcześnie znamy go jako wspaniały symbol dzielenia się z potrzebującymi i obdarowywania innych, w szczególności dzieci.

Szerzej znana jest historia o tym, jak Mikołaj z Miry uratował młode dziewczyny przed przymusem prostytucji z powodu ubóstwa. Ojciec trzech sióstr, który stracił majątek, nie miał pieniędzy na posag, co w tamtych czasach oznaczało brak szans na godne zamążpójście. Zrozpaczony, rozważał oddanie córek do domu publicznego. Święty Mikołaj, chcąc zachować anonimowość, przez trzy noce z rzędu podkradał się pod okno ich domu i wrzucał do środka worki pełne złota. To właśnie stąd wziął się zwyczaj dawania prezentów.

Święta kradzież - jak relikwie trafiły z Turcji do Bari?

To jest materiał na film sensacyjny! Gdy na początku XI wieku do Myry zbliżały się wojska muzułmańskie, chrześcijanie obawiali się o los relikwii. Wenecjanie postanowili wywieźć szczątki Świętego, chcąc zapewnić Wenecji potężnego patrona. Ale wieść o tym dotarła także do kupców z Bari, którzy ostro konkurowali z Wenecją o handel z Orientem. Baryjczycy postanowili być szybsi.

W 1087 roku zorganizowali ekspedycję. W Myrze negocjacje (a raczej podstęp i siła) pozwoliły im przejąć relikwie. Gdy otworzyli grobowiec, odkryli, że kości wydzielają cudowny płyn, nazywany dziś manną św. Mikołaja. Moc świętego okazała się również w drodze powrotnej. Legenda mówi, że wielki sztorm powstrzymał złodziei, którzy na jednym z postojów próbowali okraść kupców z bezcennego ładunku.

Cenne relikwie dotarły do Bari 9 maja 1087 roku. Gdy flota wpłynęła do portu, w mieście zapanowała euforia. Ciało Świętego Mikołaja zostało uroczyście wniesione na ląd. Po dwóch latach, w 1089 roku, wybudowano imponującą bazylikę na cześć Świętego i złożono tam jego szczątki. Bazylika di San Nicola jest jedną z nielicznych budowli średniowiecznych w Bari, która przetrwała do czasów współczesnych w praktycznie niezmienionym stanie.

Miasto Świętego Mikołaja

Według jednej z legend, Święty Mikołaj sam wybrał miejsce swojego wiecznego spoczynku, wskazując Bari podczas jednej ze swoich podróży jeszcze za życia. Niezależnie od legend, obecność relikwii była dla miasta strzałem w dziesiątkę. Bari z automatu stało się celem tysięcy pielgrzymów, co przyniosło rozwój ekonomiczny i prestiż, o jaki zazdrosna była Wenecja.

Warto dodać, że Wenecjanom również udało się przewieźć mniejsze części relikwii, które spoczęły w kościele św. Mikołaja na Lido. Jednak to Bari wygrało ten historyczny wyścig o miano stolicy kultu.

Co ciekawe, Święty Mikołaj jest świętym ekumenicznym. Prawosławni czczą go jako jednego z najważniejszych świętych, a dla protestantów jest wzorem wrażliwości (stąd jego popularność w Niemczech i Holandii). Bari jest jedynym miejscem we Włoszech, gdzie wielkie obchody ku jego czci odbywają się dwa razy w roku: w maju (rocznica przybycia relikwii) oraz 6 grudnia (dzień śmierci).

Cuda, manna i Bona Sforza

W krypcie bazyliki dzieją się rzeczy niezwykłe. Legenda mówi, że jeśli 6 grudnia panna trzy razy okrąży kolumnę z czerwonego porfiru, w ciągu roku znajdzie męża. Ale największy cud powtarza się co roku 9 maja. Rektor bazyliki przez otwór w sarkofagu pobiera specjalną chochlą około trzech szklanek manny - cudownego płynu wydobywającego się z kości świętego. Pielgrzymi mogą zabrać ją do domu w małych ampułkach z wodą święconą.

A dla nas, Polaków, bazylika ma jeszcze jeden ważny akcent. Za ołtarzem głównym, w absydzie, znajduje się piękny nagrobek z białego i czarnego marmuru. Spoczywa tu Bona Sforza - królowa Polski, żona Zygmunta Starego. Ale o niej i jej powrocie do Bari opowiem w osobnym wpisie.

Jak obchodzi się 6 grudnia w Bari?

Świętowanie w Bari to maraton. Zaczyna się już o 5:00 rano pierwszą mszą, a nabożeństwa powtarzane są co godzinę aż do wieczora. Punktem kulminacyjnym jest procesja uliczkami starego miasta. Niosący wielką statuę świętego mężczyźni poruszają się specyficznym krokiem, przez co figura wygląda, jakby "bujała się" nad tłumem.

Dzień Świętego Mikołaja oficjalnie otwiera okres świąteczny. Ulice rozbłyskują iluminacjami, w witrynach pojawiają się dekoracje, a w powietrzu czuć zapach gorącej czekolady i tradycyjnych słodyczy. Tego dnia na Piazza del Ferrarese rozświetlana jest też ogromna choinka, czemu towarzyszą koncerty i pokazy świateł.

Zrób sobie (i mnie) prezent!

Święty Mikołaj uczy nas dzielenia się. Jeśli ten wpis był dla Ciebie ciekawy i pomógł Ci odkryć prawdziwą historię biskupa z Miry, możesz zrobić mi prezent i postawić wirtualną kawę na Zrzutce. To paliwo do moich kolejnych wypraw!

Planujesz podróż do Apulii i chcesz odwiedzić grób Świętego Mikołaja oraz Bony Sforzy? Skorzystaj z moich konsultacji podróżniczych - pomogę Ci zaplanować idealny pobyt w Bari i okolicach.

Jeśli zastanawiasz się co zobaczyć w Bari, koniecznie zajrzyj do innych moich wpisów o Bari i Apulii.

Inne miejsca warte odwiedzenia: MAPA

GPS: 41°07′48,94″N 16°52′13,01″E