Dom podcieniowy w Marynowach. Za tymi drzwiami zostało 200 lat historii

Najpierw dostrzegam drewniane kolumny. Później jasne cegły pomiędzy ciemnymi belkami i rzeźbienia, przy których aparat sam wędruje do oka. Dom podcieniowy w Marynowach potrafi zatrzymać już swoim wyglądem. Ale najciekawsze zaczyna się po przekroczeniu progu: przy dawnych kominach, na schodach i w opowieści gospodyni, która zna ten budynek od zupełnie innej strony niż przyjezdni.

Po wizycie w chacie w Chrystkowie wiedziałem, że do historii ludzi związanych z doliną Wisły będę wracał. Tam słuchałem o menonitach, rodzinnej pamięci i drogach prowadzących aż za Atlantyk. Tym razem ten trop zaprowadził mnie na Żuławy, do wsi Marynowy. Do domu, w którym historia zachowała się w drewnie, ale również w zdjęciach, wspomnieniach i codziennej trosce o każdy kolejny remont.

Marynowy w kilku zdaniach

Miejsce: Żuławy Wiślane, województwo pomorskie, gmina Nowy Dwór Gdański.
Zabytek: dom podcieniowy przy ul. Podcieniowej 19.
Rok budowy: 1803.
Budowniczy: Peter Loewen.
Inwestor: Johann Jacob Ziemer.
Dzisiaj: dom mieszkalny, udostępniany do zwiedzania i pobytów gościnnych.

Zajrzyjmy do środka

• Dom, który trudno pomylić z innym
• Menonici i kolejni właściciele
• Kuchnia wewnątrz komina
• Drewno, schody i ślady dawnych rzemieślników
• Co kryje przestrzeń nad kolumnami?
• Pamięć rodzin i powojenny rozdział
• Jak zaplanować zwiedzanie?

Dom podcieniowy w Marynowach. Zatrzymaj się przed wejściem

Podcień od razu przyciąga wzrok. Wysunięta część piętra, podparta drewnianymi kolumnami, nadaje budynkowi rozmach. Na zdjęciach łatwo skupić się właśnie na tej efektownej bryle. Z bliska uwagę przejmują szczegóły: zdobione głowice, układ belek, stolarka okienna i napis zachowany w drewnie. Widać, że ktoś chciał zbudować dom trwały, wygodny, ale też piękny.

Budynek powstał w 1803 roku, a jego budowniczym był Peter Loewen. Wzniesiono go dla Johanna Jacoba Ziemera. Charakterystyczną wystawkę wspiera łącznie dziesięć słupów: sześć od frontu i cztery po bokach. Ciemny szkielet drewniany z jasnym ceglanym wypełnieniem tworzy rysunek, który tak mocno kojarzy się z dawnymi Żuławami.

To okazała siedziba zamożnych gospodarzy. Podczas zwiedzania gospodyni zwracała uwagę właśnie na to, kim byli jej dawni mieszkańcy: rolnikami prowadzącymi duże gospodarstwa. Rozmiary domu, staranność wykonania i przestrzeń przeznaczona do przyjmowania gości pomagają wyobrazić sobie ich możliwości finansowe i ambicje.

Czy to chata menonicka? Historia jest bardziej złożona

Przy takich budynkach łatwo odruchowo powiedzieć: chata menonicka. Podobne skojarzenie towarzyszyło mi przy poznawaniu Chrystkowa. Tam jednak mocno wybrzmiała przestroga przed sprowadzaniem całej historii olęderskiej do jednego wyznania. W Marynowach ta uwaga znowu okazuje się przydatna.

Trzy pojęcia, które warto rozróżniać

Menonici to wspólnota religijna wywodząca się z anabaptyzmu, związana z naukami Menno Simonsa.

Osadnictwo olęderskie odnosi się do tradycji osadniczej i zasad organizacji gospodarowania, z czasem obejmujących ludzi różnego pochodzenia i wyznania.

Dom podcieniowy jest natomiast formą architektoniczną. Sam wygląd domu nie rozstrzyga o religii jego mieszkańców.

Menonici przybywali nad dolną Wisłę od XVI wieku, szukając między innymi możliwości życia zgodnego ze swoją wiarą. Praktykowali świadomy chrzest, a ważną częścią ich przekonań było odrzucenie przemocy. Ich doświadczenie w gospodarowaniu na terenach podmokłych miało duże znaczenie dla rozwoju osadnictwa w tym regionie. Żuławski krajobraz kształtowało jednak wiele społeczności i pokoleń; nie powstał wysiłkiem jednej grupy.

Dom w Marynowach przechodził przez ręce kolejnych rodzin. W opisie gospodarzy pojawiają się nazwiska Ziemer, Pohlmann, Kling, Claassen i Brucks. Dwie ostatnie rodziny były menonickie. Podczas oprowadzania usłyszałem również, że wcześniejsi właściciele byli ewangelikami. To ważne rozróżnienie: menonicki wątek jest tutaj rzeczywisty, ale stanowi część dłuższej historii tego samego budynku.

Lubię takie momenty podczas podróży. Przyjeżdżam z jakimś wyobrażeniem, a rozmowa na miejscu je poszerza. Zamiast jednej etykiety pojawiają się konkretni ludzie, zmiany właścicieli i pytania, na które odpowiedzi trzeba szukać w dokumentach.

Kuchnia wewnątrz komina. Jak wielki musiał być ten dom?

Jedna z najbardziej zaskakujących opowieści dotyczyła kominów. Zwykle myślimy o kominie jako o wąskim przewodzie ukrytym w ścianie. Tutaj trzeba wyobrazić sobie konstrukcję tak rozległą u podstawy, że można było wejść do jej wnętrza i przygotowywać tam posiłki.

To właśnie czarna kuchnia: miejsce gotowania przy palenisku, wewnątrz obszernego trzonu kominowego. Nazwa wiąże się z dymem i sadzą towarzyszącymi takiemu gotowaniu. Gospodyni opisywała ogień, naczynia i pracę, która odbywała się w tej przestrzeni. Z jej relacji wynikało, że dziś w obrębie dawnej podstawy jednego z kominów mieszczą się pomieszczenia o zupełnie innych funkcjach: kotłownia oraz łazienka.

Dopiero takie porównanie pozwala poczuć skalę budynku. Patrzę na ścianę i próbuję wyobrazić sobie dawne wnętrze, zanim podzielono je zgodnie z potrzebami kolejnych mieszkańców. W domu zachowała się także opowieść o wykorzystywaniu dymu do wędzenia mięsa. Codzienne czynności, ogrzewanie i przechowywanie żywności były tu ze sobą ściśle powiązane.

Obok kuchni czarnej funkcjonowała przestrzeń określana jako biała, czyli czysta kuchnia, związana ze spożywaniem posiłków. Zwiedzając, można więc odczytywać dom poprzez następujące po sobie czynności: przygotować jedzenie, ogrzać pomieszczenia, usiąść do stołu, zabezpieczyć zapasy. Układ budynku zaczyna wtedy nabierać sensu.

Schody, stare belki i ślady pracy ludzkich rąk

Na moich zdjęciach z wnętrza szczególnie wyraźnie zapisały się schody. Drewniane ściany, ozdobna balustrada, światło i drobne przedmioty tworzą przestrzeń, w której co chwilę znajduję kolejny kadr. Jest też zachowany fragment dekoracji ściennej. Jego przetarcia i ubytki pozwalają zobaczyć, jak wiele warstw czasu mieści się w jednym pomieszczeniu.

Gospodyni opowiadała o dawnych stopniach, wytartych przez długie użytkowanie. Ich stan wymusił prace, przy których znaczenie miały decyzje konserwatorskie. Ten szczegół przypomina, że mieszkanie w zabytku oznacza ciągłe szukanie sposobu na zachowanie starej substancji i zapewnienie domownikom zwykłego bezpieczeństwa.

Dużo uwagi poświęciła również drewnu. Pokazywała zachowane belki i ślady żywicy, mówiła o przygotowaniu materiału oraz o trwałości dawnych połączeń. W jej opowieści budynek stawał się zapisem wiedzy ludzi, którzy go wznosili. Znali swój materiał i musieli rozumieć warunki, w jakich będzie pracował.

Zapamiętałem też historię starych, kutych gwoździ. Przy wymianie zniszczonych desek próbowano zachować je jako pamiątki dawnego rzemiosła. Według gospodyni ich wyciąganie okazało się tak trudne, że część trzeba było odcinać. Niewielki przedmiot nagle mówi więcej o solidności wykonania niż ogólne zapewnienia o trwałości domu.

Co znajdowało się nad kolumnami?

Patrząc na fasadę, najłatwiej zachwycić się kolumnami. Warto jednak zapytać o przestrzeń, którą podtrzymują. Wysunięta część domu miała także praktyczne zastosowanie. W tradycji żuławskich domów podcieniowych wykorzystywano ją między innymi do magazynowania zboża.

Gospodyni mocno wiązała ten temat z zagrożeniem powodziowym. Opowiadała o zapasie umieszczonym wysoko, który mógł pomóc przetrwać trudny czas i zachować ziarno potrzebne do dalszego gospodarowania. Na Żuławach przechowywanie żywności było częścią szerszego myślenia o bezpieczeństwie całego gospodarstwa.

Z czasem pomieszczenia zmieniały funkcje. Podczas zwiedzania pojawiły się wątki letniego przyjmowania gości oraz nocowania pracowników sezonowych. Gospodyni wyjaśniała też, że ta część domu pozostaje chłodna i nieogrzewana. Dzisiejsze wykorzystanie zabytkowej przestrzeni zależy zatem również od pory roku.

Żuławy: ziemia, którą trzeba rozumieć

W relacji gospodyni mocno wybrzmiała trudność uprawy miejscowych mad. Gdy brakuje wody, ziemia potrafi być bardzo twarda; przy jej nadmiarze praca staje się równie uciążliwa. Opowieść o dostatku dawnych gospodarzy warto więc czytać razem z historią ich wiedzy, wysiłku i zależności od wody.

Na piętrze pojawia się także świat przedmiotów codziennego użytku. Stare żelazka, tara, sierpy, okucia i zamki stają się pretekstem do rozmowy o dawnych zajęciach. Gospodyni podkreślała rolę kowala, spod którego ręki wychodziły potrzebne w domu i gospodarstwie elementy. W takim otoczeniu nawet zwykły zawias zasługuje na chwilę uwagi.

Nazwiska, fotografie i człowiek, który opisał swoją wieś

W pewnym momencie rozmowa schodzi z architektury na ludzi. Pojawiają się dawne zdjęcia i kolejne nazwiska. Dowiaduję się o Helmucie Enssie, związanym rodzinnie z dawnymi mieszkańcami Marynowów. Gospodyni wspomina jego przyjazdy, kontakt z rodziną i poszukiwania prowadzone w archiwach.

Enss zebrał dzieje miejscowości w niemieckojęzycznej książce „Marienau. Ein Werderdorf zwischen Weichsel und Nogat”. Marienau to dawna nazwa Marynowów. Podczas oprowadzania usłyszałem, że opisy poszczególnych gospodarstw pozwalają odtworzyć losy ich właścicieli, wielkość majątków i sposób gospodarowania. Jeden dom można dzięki temu zobaczyć na tle całej wsi.

To bliski mi sposób opowiadania o przeszłości. Fotografia budynku zatrzymuje jego wygląd, ale dopiero nazwisko i rodzinna historia sprawiają, że wyobrażamy sobie kogoś stojącego dawniej przy tym samym oknie. W Chrystkowie podobny wymiar miało spotkanie z potomkami ludzi, którzy wyjechali znad Wisły. Tutaj ślady dawnych mieszkańców wracały w książce i wspomnieniach o jej autorze.

Po wojnie dom stał się początkiem kolejnej rodzinnej historii

W opowieści gospodyni ważne miejsce zajmują także jej teściowie i ich bliscy. Powojenne zasiedlenie domu łączy się tu z doświadczeniem przesiedleń i opuszczenia wcześniejszego miejsca życia. Na rodzinnych fotografiach pojawiają się ludzie, dla których Żuławy stały się nowym domem.

Nie wszystkie szczegóły takich opowieści da się zamknąć w kilku zdaniach. Wybrzmiewają wojna, rozdzielone rodziny, zesłanie i losy krewnych za granicą. Słuchając, mam świadomość, że za każdą fotografią jest osobna historia wymagająca uwagi. Budynek z 1803 roku pomieścił więc również pamięć ludzi, którzy przybyli tu w zupełnie innych okolicznościach niż jego pierwsi mieszkańcy.

Dzisiejszy wygląd wnętrz jest związany z troską Jadwigi Grądkowskiej-Sawickiej i jej córki Zofii Krupińskiej. Remontowanie takiego domu oznacza pracę przy elementach, które mają własną historię i wymagają odpowiedniego traktowania. Podczas wizyty widać zarówno zachowane detale, jak i ślady koniecznych napraw. Dom pozostaje przy tym miejscem życia, ze współczesnymi potrzebami i podziałem przestrzeni między mieszkańców.

Jak zwiedzić dom podcieniowy w Marynowach?

Najwięcej daje tu spokojne zwiedzanie połączone z rozmową. Warto zostawić czas na pytania i przyglądanie się detalom. Dla mnie właśnie opowieść gospodyni połączyła wszystkie te elementy: duży komin, drewniane schody, przedmioty na piętrze i zdjęcia dawnych mieszkańców.

Informacje do zaplanowania wizyty

Adres zabytku: ul. Podcieniowa 19, Marynowy. Na wizytówce gospodarzy część gościnna wskazana jest jako Podcieniowa 19b.

Zwiedzanie: 602 668 064
Rezerwacje pobytu: 509 756 893
E-mail: biuro@marynowy.pl

Przed przyjazdem najlepiej uzgodnić termin oraz zapytać o aktualne zasady i koszt oprowadzania. To zamieszkany dom. Możliwość pobytu, poczęstunku czy przyjęcia większej grupy również warto ustalić bezpośrednio z gospodarzami. Powyższe dane kontaktowe pochodzą z wizytówki udostępnionej na miejscu.

Sprawdź położenie domu na mapie
Zobacz ofertę pobytu gospodarzy

Zapamiętałem, jak gospodyni mówiła o pobycie w domu podcieniowym. W tym określeniu mieści się możliwość pozostania tu dłużej: sięgnięcia po książkę o regionie, powrotu do obejrzanych pomieszczeń i zauważenia czegoś, co umknęło podczas pierwszego przejścia. Sam zwiedzałem dom, ale rozumiem, dlaczego ktoś chciałby spędzić w nim więcej czasu.

Z Chrystkowa do Marynowów. Kolejny przystanek nad Wisłą

Wracam myślami do zdjęć. Na jednym jest cały podcień, na drugim fragment rzeźbionej belki. Dalej schody, dekoracja ścienna i światło w oknie. Każdy z tych kadrów przypomina inną część rozmowy. Właśnie dlatego lubię fotografować takie miejsca: po powrocie obraz pomaga wrócić do usłyszanej historii.

Chrystkowo i Marynowy łączy dla mnie ciekawość ludzi, którzy przez pokolenia układali sobie życie w pobliżu Wisły. Ich domy różnią się, podobnie jak losy właścicieli. Warto poznawać je osobno, uważnie, bez zakładania z góry, że wszystkie opowiadają tę samą historię.

Wcześniejszy przystanek: Chrystkowo

Jeśli chcesz poznać początek tej opowieści, zajrzyj do wpisu „Chata w Chrystkowie. Historia, która prowadzi z Doliny Dolnej Wisły aż do Kansas”. Pisałem tam o spotkaniu, podczas którego dzieje osadników znad Wisły połączyły się z pamięcią ich potomków.

Wspieraj i podróżuj ze mną!

Każda podróż to setki kilometrów, godziny poszukiwań i ogromna pasja, którą chcę się z Wami dzielić. Jeśli moje wpisy i filmy pomagają Ci odkrywać ciekawe miejsca, możesz wesprzeć moje działania i postawić mi wirtualną kawkę. To daje motywację do tworzenia kolejnych reportaży!

A jeśli moje opowieści zainspirowały Cię do odkrywania Polski, ale potrzebujesz pomocy w ułożeniu planu wyjazdu - zapraszam Cię do skorzystania z moich konsultacji podróżniczych. Razem zaplanujemy wyjazd, który na długo zostanie w pamięci!

Solec Kujawski: od średniowiecznego portu po maszty na Kabacie

Cześć! Tu Grzegorz z Okiem Obiektywu. Tym razem zabieram Was do Solca Kujawskiego - miasta położonego nad Wisłą, między Bydgoszczą a Toruniem. Łatwo potraktować je jak punkt na trasie albo miejsce, w którym zatrzymujemy się na chwilę. Wystarczy jednak wejść do Muzeum Solca i posłuchać opowieści przewodnika, żeby zobaczyć, jak wiele warstw historii kryje się za znajomymi nazwami ulic, dawnymi zakładami i leśnymi drogami.

To będzie podróż od pradziejowych znalezisk i średniowiecznego portu, przez przemysł drzewny, dzieciństwo Ireny Santor i powojenne losy Antoniego Hedy „Szarego”, aż po dawny poligon na Kabacie i dwa wysokie maszty Radiowego Centrum Nadawczego. Solec okazuje się miejscem, w którym historia nie zamknęła się w muzealnej gablocie - nadal można ją odnaleźć w przestrzeni miasta.

Kadr z historii: kilka dat, które porządkują opowieść

1263 - pierwsza pisemna wzmianka o Solcu jako porcie wiślanym.
1325 - książę Przemysł nadaje osadzie prawa miejskie.
1861 - Solec uzyskuje połączenie kolejowe z Bydgoszczą i Toruniem.
1920 - miasto wraca do Polski.
1924 - przyjmuje nazwę Solec Kujawski.
1999 - otwarcie Radiowego Centrum Nadawczego na Kabacie.

Historia starsza niż samo miasto

Zanim pojawił się Solec, na tych terenach żyli ludzie, po których zostały ślady sięgające pradziejów. Podczas oprowadzania przewodnik pokazał fragment kamiennej motyki, którego wiek szacuje się na około dziesięć tysięcy lat. To niewielki przedmiot, ale pomaga wyobrazić sobie, jak długa jest historia osadnictwa w okolicy.

Mapa znalezisk archeologicznych odsłania jeszcze jeden ciekawy szczegół: wiele punktów skupia się wokół Kabatu, w rejonie, gdzie dziś znajduje się Radiowe Centrum Nadawcze. Badania archeologiczne prowadzono tam przed budową radiostacji. Część odnalezionych przedmiotów trafiła do Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy, a niektóre można zobaczyć w Solcu. Nie wszystkie eksponaty są własnością miejscowego muzeum - część udostępniono w depozycie.

To dobre przypomnienie, że pod pozornie zwyczajnym fragmentem lasu może kryć się opowieść starsza niż jakikolwiek dokument. Zanim zaczęto mówić o mieście, kolei czy poligonie, ludzie przemierzali już te okolice, polowali i korzystali z zasobów Wisły oraz lasów.

Od wiślanego portu do miasta księcia Przemysła

Najstarsza pisemna wzmianka o Solcu pochodzi z 1263 roku. W dokumencie z czasów księcia Kazimierza Kujawskiego osada pojawia się jako port nad Wisłą, którego działalność utrudniali Krzyżacy. To ważny trop: zanim Solec stał się miastem, jego znaczenie wiązało się z rzeką, handlem i położeniem na pograniczu.

Prawa miejskie nadał Solcowi w 1325 roku książę Przemysł - wnuk Kazimierza Kujawskiego. Warto go odróżnić od Przemysła II, późniejszego króla Polski. Solecki książę należał do kujawskiej linii Piastów: Władysław Łokietek był jego stryjem, a Kazimierz Wielki młodszym kuzynem. Nie jest to postać, którą zwykle spotykamy na pierwszych stronach podręczników, ale właśnie od niej zaczyna się miejska historia Solca.

Jest tu także mała archiwalna zagadka. Oryginalny przywilej lokacyjny się nie zachował, a w samym dokumencie nie pojawia się nazwa „Solec”. Znamy ją z późniejszych odpisów sporządzanych i potwierdzanych przez kolejnych władców. Te dokumenty miały znaczenie także wiele lat później - przywoływano je między innymi w sporze o miejski las.

Podczas oprowadzania przewodnik opowiedział, że na początku XIX wieku solecki burmistrz procesował się z pruskim rządem o prawa do części lasu i częściowo wygrał. Współczesnym odwiedzającym może się to wydawać drobnym epizodem. W rzeczywistości przypomina, że dawne dokumenty nie były tylko ozdobą archiwum - potrafiły decydować o tym, co należało do miasta.

Skąd wzięła się nazwa Solec?

Najprostsze skojarzenie prowadzi do soli. Czy jednak w okolicy wydobywano sól albo znajdowały się tu solanki? Nie. Dlatego muzeum przedstawia dwie hipotezy, a nie jedną pewną odpowiedź. Pierwsza wiąże nazwę z handlem solą, druga ze staropolskim słowem „sół” lub „sółek” - określeniem miejsca, w którym przechowywano zboże albo inne cenne towary.

Drugi człon nazwy, „Kujawski”, jest znacznie młodszy. W 1924 roku Solec otrzymał obecną nazwę, by odróżnić się od innych miejscowości o tej samej nazwie. Rozważano różne propozycje, między innymi Solec nad Wisłą, ale ten wariant był już zajęty. Ostatecznie zdecydowano się na Solec Kujawski.

Warto zapamiętać: pierwsza wzmianka o Solcu pochodzi z 1263 roku, ale prawa miejskie nadano mu w 1325 roku. To dwie różne daty - jedna oznacza najstarszy zachowany zapis o osadzie, druga jej lokację jako miasta.

Wisła: droga handlowa i źródło sporów

Rzeka przynosiła miastu możliwości, ale potrafiła też komplikować życie. Solec rozwijał handel wiślany z Gdańskiem, a wraz z nim rzemiosło i transport. Po Wiśle spławiano drewno, a do miasta przypływali flisacy i kupcy. Z czasem powstały także warsztaty szkutnicze.

W okolicy znajdowały się wyspy, których przynależność zależała od tego, którędy akurat płynął nurt. Zmiana biegu rzeki potrafiła zmienić przebieg granicy między sąsiadującymi terenami. W sporach o jedną z wysp mieszkańcy mieli nawet posłużyć się pozostałościami zatopionej szkuty. Jej położenie miało pomóc ustalić, którędy płynęła dawna odnoga Wisły. To opowieść, która brzmi jak fragment procesu sądowego połączony z archeologicznym śledztwem.

Solec leżał również na pograniczu polsko-krzyżackim. W mieście i okolicy odbywały się rokowania, choć nie zawarto tu ostatecznego pokoju. Po II pokoju toruńskim z 1466 roku Wisła przestała być granicą Królestwa, a miasto mogło rozwijać handel w spokojniejszych warunkach.

Wojny, pożary i małe miasto, które się odradzało

Nie wszystkie rozdziały historii Solca były spokojne. W 1409 roku Krzyżacy zajęli i zniszczyli miasto. Później nadeszły kolejne wojny, pożary i epidemie. W czasie potopu szwedzkiego Solec został zdewastowany do tego stopnia, że w 1660 roku zamieszkałych było tu zaledwie dwadzieścia domów.

W lokalnej opowieści pojawia się również Stefan Czarniecki, który odwiedził Solec podczas wyprawy na Gdańsk w styczniu 1657 roku. Podczas oprowadzania usłyszałem wersję wiążącą spalenie miasta z jego oddziałem. Niezależnie od tego, jak dokładnie przebiegały tamte wydarzenia, skala zniszczeń była ogromna. Solec musiał odbudowywać się nie raz.

Kolejne trudne lata przyniosła wojna północna. W 1703 roku, po zabiciu stacjonującego w mieście szwedzkiego oddziału, Solec został spalony w odwecie. W XVIII wieku mieszkańcy musieli zmagać się także z kolejnymi przemarszami wojsk, kontrybucjami, pożarami i epidemiami.

Pierwszy rozbiór Polski z 1772 roku zmienił polityczną przynależność miasta. Solec znalazł się pod zaborem pruskim. Spis przeprowadzony w tym roku wykazał 234 mieszkańców - mniej niż w niektórych okolicznych wsiach.

W 1794 roku Solec na krótko stał się bazą oddziałów powstania kościuszkowskiego. Przygotowywano stąd uderzenie na Toruń, ale plan przerwano, gdy do miasta zaczęły zbliżać się posiłki. Warto przy tej okazji przypomnieć sobie także moją opowieść o pomniku Tadeusza Kościuszki w Radziejowie - to kolejny kujawski ślad związany z Naczelnikiem.

Kiedy pod koniec 1806 roku pojawiły się tu wojska francuskie, nie zapisały się w pamięci mieszkańców jako szczególnie łagodni sojusznicy. Złupiły kościół i plebanię, niszcząc część dokumentów. To drobny, ale wymowny szczegół: wielka polityka wkraczała do Solca nie tylko w postaci nowych granic, lecz także przez straty w miejscowych domach i świątyniach.

Pożar, który zmienił centrum miasta

Wielki pożar z 1859 roku zniszczył znaczną część zabudowy Solca. Spłonęły domy, budynki gospodarcze, spichlerze i browar. Po kataklizmie na nowo rozplanowano centrum. Wtedy wytyczono rynek i ulice, które do dziś tworzą dobrze rozpoznawalny układ miasta.

Odbudowa przyciągnęła do Solca Augusta Schillera. Założył tu firmę budowlaną, a jego syn Robert kontynuował rodzinny fach. Schillerowie wznieśli wiele budynków, które do dziś są częścią miejskiego krajobrazu. W opowieści muzealnej pojawiają się między innymi Villa Alma, kościół nazywany przez mieszkańców „białym”, budynek straży pożarnej i sala posiedzeń Rady Miejskiej.

Robert Schiller był Niemcem, ale znał język polski - jego matka, Klara Wolska, była Polką. Został w Solcu po powrocie miasta do Polski i angażował się w życie społeczne. Jego historia pokazuje, że dawne podziały narodowościowe nie zawsze mieszczą się w prostych schematach. Życie konkretnego człowieka mogło łączyć kilka kultur, języków i politycznych epok.

Kolej, drewno i rozwój nasycalni

Drugim wielkim przełomem było otwarcie w 1861 roku połączenia kolejowego między Bydgoszczą a Toruniem. Kolej połączyła się tu z transportem wiślanym i zmieniła tempo życia miasta. Solec zaczął przyciągać przedsiębiorców, a przemysł drzewny szybko stał się podstawą lokalnej gospodarki.

Do miasta trafiały tratwy z drewnem spławianym Wisłą. W Solcu działały tartaki, a przy torach powstała bocznica ułatwiająca przewóz podkładów kolejowych. W 1873 roku uruchomiono Nasycalnię Podkładów Kolejowych. Zakład impregnował drewniane podkłady i słupy telegraficzne, wykorzystując preparaty na bazie oleju smołowego.

Przez dziesięciolecia nasycalnia była jednym z najważniejszych pracodawców. Jej działalność miała jednak również drugą stronę: po wielu latach pracy zakładu teren był obciążony pozostałościami przemysłowymi. W okresie międzywojennym Solec zmagał się z bezrobociem, a wielka powódź z 1924 roku przyniosła straty w przemyśle drzewnym. Część przygotowanego do sprzedaży drewna zabrała Wisła.

Mimo trudności życie miasta nie ograniczało się do pracy w zakładach. Mieszkańcy należeli do chórów, stowarzyszeń i klubów sportowych. Solec odwiedzali również letnicy - przyciągały ich Wisła, plaża i pobliskie lasy. Na tle dzisiejszego spokojnego miasteczka trudno wyobrazić sobie, jak wiele różnych głosów i zajęć wypełniało wtedy jego ulice.

Irena Santor: dzieciństwo, które zaczęło się w Solcu

Irena Santor urodziła się jako Irena Wiśniewska w Papowie Biskupim. Gdy była małym dzieckiem, jej rodzina przeniosła się do Solca Kujawskiego. To tutaj spędziła dzieciństwo. Po wojnie wyjechała z matką do Polanicy-Zdroju, a później rozpoczęła drogę, która zaprowadziła ją na największe polskie sceny.

Jej solecka historia jest jednak naznaczona tragedią. Ojciec Ireny Santor został zamordowany przez Niemców w 1939 roku. Według informacji przekazywanych w mieście spoczywa w zbiorowej mogile na miejscowym cmentarzu.

Podczas oprowadzania usłyszałem także rodzinną pamiątkę z jej dzieciństwa: buty na pierwszą komunię małej Irenki miał uszyć dziadek przewodnika. Takie szczegóły sprawiają, że wielka biografia nagle staje się bliska i namacalna. Zamiast nazwiska znanego z estrady pojawia się dziewczynka, którą można sobie wyobrazić na ulicach tego miasta.

Wspomnienia Santor wiążą się też z Danutą Mrzyk, sąsiadką śpiewającą w chórze. Jej głos miał zainspirować Irenę do marzenia o śpiewaniu. Los Danuty Mrzyk był tragiczny: po wojnie zaangażowała się w działalność konspiracyjnej organizacji młodzieżowej Szarotka. Została aresztowana, a za śpiewanie kolęd w celi umieszczono ją w karcerze. Zachorowała i zmarła w szpitalu więziennym w Grudziądzu.

Jedna ulica, dwa pokolenia: w tej historii spotykają się dzieciństwo Ireny Santor i los Danuty Mrzyk. Jedna z nich została wielką gwiazdą polskiej piosenki, druga zmarła po więziennych represjach. Obie należą do pamięci Solca.

Wojna i powojenne losy mieszkańców

We wrześniu 1939 roku Solec znalazł się pod niemiecką okupacją. W mieście działał Selbstschutz, czyli niemiecka organizacja paramilitarna złożona z miejscowych Niemców. W wyniku egzekucji, terroru i działań wojennych zginęło ponad 150 polskich mieszkańców Solca. Polaków wysiedlano, a na ich miejsce sprowadzano niemieckich osadników. Te liczby i historie nadają osobisty wymiar zdaniu, że wojna zmieniła miasto.

Po wojnie zaczęły się kolejne trudne lata - tym razem związane z komunistycznymi represjami. W Solcu ukrywał się Antoni Heda „Szary”, znany dowódca partyzancki i uczestnik akcji uwolnienia więźniów z kieleckiego więzienia UB. Posługiwał się nazwiskiem Antoni Wiśniewski i pracował w Państwowych Zakładach Samochodowych nr 5 jako kierownik do spraw planowania remontów.

Przypadkowe spotkanie ze znajomym mogło doprowadzić do dekonspiracji, dlatego Heda opuścił Solec. W 1948 roku został aresztowany i skazany na śmierć. Wyrok zamieniono na dożywocie; na wolność wyszedł w 1956 roku. W czasie zwiedzania muzeum ta historia wybrzmiewa szczególnie mocno, bo w gablocie i na mapie łatwo zapomnieć, że człowiek ukrywający się pod cudzym nazwiskiem musiał każdego dnia pilnować, by nie zdradzić własnej tożsamości.

W Solcu mieszkał także komandor Bolesław Romanowski, dowódca okrętów podwodnych, który po wojnie został odsunięty od służby i zmuszony do opuszczenia Wybrzeża. W mieście spędził część lat 1954–1957. Napisał wspomnienia zatytułowane Torpeda w celu! Przewodnik zwrócił uwagę, że być może część tej książki powstawała właśnie tutaj - w miejscu, które stało się przystanią dla człowieka odsuniętego od dotychczasowego życia.

Powojenne fabryki i codzienne życie miasta

Po 1945 roku Solec ponownie stał się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Wznowiła pracę nasycalnia, uruchomiono Państwowe Zakłady Samochodowe nr 5, późniejsze Kujawskie Zakłady Naprawy Samochodów, oraz warsztaty, które rozwinęły się w ZREMB. W kolejnych latach powstawały zakłady produkcji elementów budowlanych i fabryka obuwia Kobra. Zakłady przyciągały nowych mieszkańców, a za nimi rozwijały się osiedla, szkoły i miejskie usługi.

W muzeum można zobaczyć również ślady dawnej codzienności. Do takich pamiątek należą krzesełka z kina Wolność. Kino działało w Solcu do 1989 roku, a pamięć o nim przypomina, że historia miasta to nie tylko wielkie daty i przemysł. To także miejsca, w których mieszkańcy spotykali się po pracy, oglądali filmy i spędzali wspólnie czas.

Po przemianach gospodarczych wiele zakładów zakończyło działalność albo zmieniło profil. Niektóre budynki zniknęły, inne dostały nowe funkcje. Dawna nasycalnia jest tego wyjątkowym przykładem: jej teren wymagał oczyszczenia, a dziś część obszaru zagospodarowano rekreacyjnie.

Nasycalnia: od przemysłowego terenu do skateparku

Nasycalnię zamknięto w 2001 roku. Po latach działalności na gruncie pozostały szkodliwe pozostałości poprodukcyjne. Rekultywację prowadzono w latach 2013–2016, a oczyszczony teren zaczęto przeznaczać na nowe funkcje. W miejscu, które przez dziesięciolecia kojarzyło się z drewnem, koleją i zapachem impregnatu, powstał skatepark.

Dawne hale i kominy nie są już częścią tego krajobrazu. Zmiana jest uderzająca: teren przemysłowy, który wymagał wieloletniego oczyszczania, stał się przestrzenią sportu i spotkań. Historia nasycalni nie zniknęła, ale dostała nowy rozdział.

Kabat: wieś, poligon i radiowe maszty

Jednym z najbardziej niezwykłych miejsc związanych z Solcem jest Kabat. Zanim pojawiły się tu wojskowe ćwiczenia i radiowa infrastruktura, istniała w tej okolicy wieś związana z osadnictwem olęderskim. W czasie II wojny światowej Niemcy zlikwidowali wieś, tworząc na jej miejscu poligon powiązany z zakładami DAG Fabrik Bromberg, gdzie testowano między innymi pociski do wyrzutni Nebelwerfer.

Po wojnie teren przejęło Wojsko Polskie i urządziło tu poligon lotniczy. Żołnierze wykorzystywali między innymi wieżę obserwacyjną jako cel ćwiczeń. Na ziemi przygotowywano sylwetki samolotów, które pomagały pilotom trenować celność. Jak opowiadał przewodnik, ślady tych figur można dziś dostrzec na archiwalnych zdjęciach z powietrza i w danych lidarowych, choć z poziomu leśnej drogi nie zawsze łatwo rozpoznać ich kształt.

W 1999 roku na terenie dawnego poligonu otwarto Radiowe Centrum Nadawcze. Impulsem do poszukiwania nowej lokalizacji była niemożność odbudowy masztu w Gąbinie po jego zawaleniu w 1991 roku. Mieszkańcy Solca poparli pomysł budowy w referendum, a 4 września 1999 roku radiostację uroczyście otwarto. W wydarzeniu uczestniczyli między innymi prezydent Aleksander Kwaśniewski i prymas Józef Glemp.

Dwa maszty o wysokości 330 i 289 metrów stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów okolicy. Ich obecność zmieniła nie tylko panoramę, ale też sposób, w jaki patrzymy na Kabat. To samo miejsce kryje opowieść o dawnej wsi, niemieckim poligonie, ćwiczeniach polskich lotników i współczesnej radiostacji.

Uwaga podczas spacerów po dawnym poligonie: Kabat ma wojskową przeszłość, a teren poza wyznaczonymi i publicznie dostępnymi miejscami może być niebezpieczny. Nie podnoś ani nie dotykaj znalezionych przedmiotów. Jeśli trafisz na coś, co przypomina amunicję lub jej fragment, oddal się i powiadom odpowiednie służby.

Więcej o Kabacie, nieistniejącej wsi i poligonie przeczytasz w moim wcześniejszym wpisie: Kabat. Tajemnicza opuszczona wieś w Puszczy Bydgoskiej.

Solec Kujawski - miasto, do którego warto zajrzeć

Po tej wizycie inaczej patrzę na Solec Kujawski. To nie tylko spokojne miasto nad Wisłą, lecz także średniowieczny port, miejsce spotkań polsko-krzyżackich, ośrodek przemysłu drzewnego, dom rodzinny Ireny Santor i teren dawnych zakładów oraz poligonu.

Jeśli będziecie w okolicy, zacznijcie od Muzeum Solca. Potem przejdźcie się po centrum i zwróćcie uwagę na starsze budynki - ich historia może prowadzić do rodziny Schillerów i wielkiej odbudowy po pożarze. A gdy spojrzycie w stronę Kabatu, pamiętajcie, że za wysokimi masztami kryje się znacznie starsza i bardziej złożona opowieść.

Podróże to dla mnie nie tylko piękne widoki. To przede wszystkim ludzie, pamięć i historie, które pozwalają spojrzeć na znane miejsca z zupełnie innej perspektywy.

☕ Podobała Ci się ta podróż? Dołącz do społeczności!

Prowadzenie bloga, podróże ze sprzętem fotograficznym i docieranie do takich historii to moja ogromna pasja. Jeśli doceniasz czas i serce włożone w ten materiał, możesz postawić mi wirtualną kawę lub ciastko. To realne wsparcie dla kolejnych wypraw.

☕ Postaw kawę na BuyCoffee

Planujesz własną trasę po Kujawach albo szukasz nieoczywistych miejsc w Polsce? Zobacz moją ofertę współpracy przy promocji miast i regionów oraz ofertę promocji obiektów noclegowych.

Niezwykłe losy pomnika, który zakopano w ziemi. Tadeusz Kościuszko w Radziejowie

Najciekawsze historie na ogół nie czekają w zatłoczonych kurortach, lecz w miejscach, obok których większość z nas przechodzi zupełnie bezrefleksyjnie. Czasem wystarczy po prostu zwolnić krok, przyjrzeć się detalom i zajrzeć za kulisy z pozoru sennych miasteczek. Niewielki skwer w sercu Radziejowa na Kujawach - tuż obok Urzędu Miasta i Biblioteki - kryje monument, którego dzieje to gotowy materiał na porywający film sensacyjny.

To opowieść o pomniku wzniesionym jeszcze pod zaborami, roztrzaskanym i zakopanym przez hitlerowskich okupantów, ratowanym z narażeniem życia przez lokalnych patriotów i wreszcie odbudowanym dzięki wielkiemu, wspólnemu zrywowi mieszkańców po prawie pół wieku. Zapraszam Was na wspólną podróż w czasie i przestrzeni!

🎥 Zobacz film z tej wyprawy na YouTube

Zabieram Was w samo serce Kujaw. Odkryjcie ze mną detale pomnika i posłuchajcie opowieści wprost z radziejowskiego skweru:

Spodobał Ci się materiał? Zostaw łapkę w górę i subskrybuj kanał, by nie przegapić kolejnych filmowych wypraw!

Dlaczego Radziejów? Autentyczny ślad Naczelnika na Kujawach

Pretekstem do mojej wizyty w Radziejowie była przypadająca w połowie października kolejna rocznica śmierci Tadeusza Kościuszki. Naczelnik zmarł 15 października 1817 roku w szwajcarskiej Solurze, ale pamięć o nim na Kujawach jest wciąż niezwykle żywa. I co najważniejsze - obecność jego monumentu w tym miejscu nie jest dziełem przypadku czy odgórnego dekretu.

Tadeusz Kościuszko naprawdę spacerował tymi samymi uliczkami! W 1790 roku spędził na Kujawach - między innymi we Włocławku oraz właśnie w Radziejowie - kilka intensywnych tygodni, wykonując zadania wojskowe z ramienia Komisji Wojskowej Obojga Narodów. Lokalna społeczność zapamiętała tę wizytę na pokolenia, przekazując opowieść o generale z ojca na syna.

Kadr z historii: Zanim Kościuszko stanął na czele insurekcji w 1794 roku, dał się poznać jako wybitny inżynier wojskowy. To on projektował m.in. strategiczne fortyfikacje słynnego West Point w Stanach Zjednoczonych. Po powrocie do kraju, wiktorii racławickiej i ogłoszeniu Uniwersału Połanieckiego, stał się symbolem braterstwa stanów. Właśnie dlatego tak często - również w Radziejowie - uwieczniano go w prostej, chłopskiej sukmanie.

Narodziny pomnika w cieniu wielkiej wojny (1916-1918)

Cofnijmy się do 1916 roku. Przez Europę przetaczały się fronty I wojny światowej, a Polska formalnie wciąż nie istniała na mapach. Właśnie wtedy w Radziejowie narodziła się niezwykle odważna, zuchwała wręcz myśl - uczcijmy zbliżające się stulecie śmierci Tadeusza Kościuszki budową monumentalnego upamiętnienia.

Głównym motorem napędowym idei był proboszcz, ks. Mateusz Grabowski, a organizacyjny ciężar wziął na swoje barki Włodzimierz Chrząstowski - właściciel majątku Broniewek, który stanął na czele Komitetu Obywatelskiego. Powstanie monumentu obrosło w kapitalne detale:

• Szlachetny surowiec: Jasny, trwały piaskowiec sprowadzono specjalnie ze znanych kamieniołomów "Rakowiczki" koło Bolesławca.
• Kujawska solidarność: Dziedzic Chrząstowski przez całe tygodnie gościł i karmił w swoim majątku rzeźbiarzy, a miejscowi gospodarze pomagali transportować potężne bloki skalne.
• Artystyczny rewanż: Ujęci serdecznością twórcy wykonali w podziękowaniu kamienne popiersie samego dziedzica Chrząstowskiego, które jeszcze długo po II wojnie światowej zdobiło okolicę na przydrożnym słupie.

Rzeźba stanęła dumnie w samym sercu radziejowskiego rynku. Poświęcono ją 3 maja 1918 roku - na kilka miesięcy przed oficjalnym odzyskaniem niepodległości! Na cokole wykuto wymowną inskrypcję: "Tadeuszowi Kościuszce w setną rocznicę zgonu 1917 roku - Rodacy" wraz z herbem Radziejowa i Orłem. W dwudziestoleciu międzywojennym wokół pomnika tętniło życie, a biało-czerwone róże pielęgnowała z pietyzmem pani Stanecka.

Dramat II wojny światowej: Mit a rzeczywistość

Wokół wojennych losów pomnika przez dekady krążyła legenda, jakoby sami mieszkańcy rozebrali i zakopali monument przed nacierającym Wehrmachtem. Prawda archiwalna okazuje się jednak zupełnie inna - i jeszcze bardziej dramatyczna.

Wiosną 1940 roku niemieccy okupanci zrzucili rzeźbę z cokołu i roztrzaskali ją na kawałki. Na ich rozkaz szczątki zostały zakopane w ziemi w obrębie rynku - dokładnie w miejscu, gdzie dziś w Radziejowie bije miejska fontanna. Prawdziwe bohaterstwo radziejowian rozegrało się jednak pod osłoną nocy.

Z narażeniem życia własnego i całych rodzin, lokalni społecznicy przekradli się na miejsce zniszczenia, wykradli najcenniejsze detale rzeźby oraz pamiątkowe medale i ukrywali je na strychach oraz w piwnicach przez całe lata okupacji. Dopiero po wyzwoleniu miasta w styczniu 1945 roku większe bloki wydobyto na powierzchnię. Przez długi czas leżały jednak w zapomnieniu - najpierw obok księgarni, a później w magazynach gospodarki komunalnej, czekając na swój czas.

Pięcioletni bój o zmartwychwstanie (1982-1987)

Naczelnik musiał czekać na powrót blisko pół wieku. W 1982 roku sprawę w swoje ręce wzięło Towarzystwo Miłośników Kujaw, powołując Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika z Józefem Górczyńskim na czele. To, co wydarzyło się w kolejnych latach, pokazuje niesamowitą siłę lokalnej wspólnoty:

• Wielka zbiórka surowca: Dzieci ze szkół, harcerze i załogi zakładów pracy zbierali złom i metale kolorowe niezbędne do prac rzeźbiarskich i odlewów.
• Wsparcie z całego regionu: Cegiełki i wpłaty napływały nie tylko z okolicznych sołectw (Biskupice, Czołowo, Stary Radziejów), ale też ze szkół z Bydgoszczy czy Włocławka.
• Mistrzowska ręka: Trudnego zadania rekonstrukcji podjął się rzeźbiarz Giotto Dymitr z Konina.

Finał nastąpił 11 października 1987 roku. Pomnik stanął w nowej, godnej lokalizacji - na zielonym skwerze przy Bibliotece i Urzędzie Miasta. Przy huku salwy honorowej, w asyście żołnierzy 1. Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, nad Radziejowem uniósł się wielki balon z napisem "Tadeusz Kościuszko". Kujawy odzyskały swojego bohatera.

Skwer dzisiaj - Żywa lekcja pamięci

Dzięki staraniom samorządu pomnik przeszedł w ostatnich latach gruntowną renowację - delikatne piaskowanie wydobyło naturalną strukturę piaskowca, a sam skwer zyskał nowoczesne otoczenie sprzyjające spacerom. Spacerując alejkami, warto podejść blisko, dotknąć kamienia i spojrzeć w twarz Naczelnika.

Ten pomnik to nie tylko bryła piaskowca. To przede wszystkim opowieść o ludziach - o ich niezłomności, przywiązaniu do korzeni i odwadze, która przetrwała najmroczniejsze próby dziejowe. Będąc na Kujawach, zjedźcie na chwilę z głównej trasy. Radziejów czeka, by opowiedzieć Wam swoją historię.

☕ Podobała Ci się ta podróż? Dołącz do społeczności!

Prowadzenie bloga, podróże ze sprzętem fotograficznym i docieranie do takich historii to moja ogromna pasja. Jeśli doceniasz czas i serce włożone w ten materiał, możesz postawić mi wirtualną kawę lub ciacho. To realne wsparcie dla kolejnych wypraw:

☕ Postaw kawkę na BuyCoffee

Planujesz własną trasę po Kujawach lub szukasz nieoczywistych miejsc w Polsce? Sprawdź moje indywidualne konsultacje podróżnicze albo zobacz, jak możemy zrealizować profesjonalną promocję Twojego regionu lub miasta.

Pierwsza gra miejska w Wąbrzeźnie - śladami Paula Zecha

Są takie przedsięwzięcia, do których wracam po latach z ogromną przyjemnością. Nie chodzi tylko o same kadry czy nagrania zalegające w cyfrowym archiwum, ale przede wszystkim o ten jeden pomysł - iskrę, która pozwoliła spojrzeć na dobrze znane miasto zupełnie nowymi oczami. Dziś otwieram zakurzone szuflady pamięci i zabieram Cię do Wąbrzeźna - wprost do pierwszej gry miejskiej, którą mieliśmy okazję zorganizować w 2013 roku.

„Podróż wokół góry zmartwień - śladami Paula Zecha” była czymś więcej niż zwykłą zabawą. To było zaproszenie do odkrywania miejskiej tkanki poprzez zagadki, tropy, tajemnice i wspólne działanie. Wąbrzeźno zamieniło się wtedy w żywą planszę, a barwna, choć nieco zapomniana historia urodzonego tutaj wybitnego pisarza i poety wyznaczyła nam kierunek tej niezwykłej przygody.

Historia, która wyszła na ulicę

Na co dzień przemierzamy te same kamienice, brukowane place i skrzyżowania, rzadko zadając sobie trud, by zatrzymać się i pomyśleć o ludziach, którzy tworzyli ich dawny klimat. Taka gra miejska to doskonały pretekst, żeby wreszcie zwolnić krok, przyjrzeć się detalom i zadać pytania, obok których zazwyczaj przechodzimy obojętnie. Gwarantuję Ci - nawet we własnym, doskonale znanym mieście można poczuć się jak prawdziwy odkrywca czy turysta z dalekiego kraju.

Głównym bohaterem naszej wąbrzeskiej rozgrywki stał się Paul Zech. Wszystkie zadania i wyzwania oparliśmy na autentycznych wydarzeniach z jego życiodajnej biografii i pobytu w tym regionie. Chcieliśmy nie tylko przypomnieć mieszkańcom tę nietuzinkową postać, ale przede wszystkim dać im pretekst do aktywnego, kreatywnego i pełnego emocji spędzenia wolnego czasu.

Wszystko zaczęło się znacznie wcześniej od solidnych przygotowań. 19 lutego 2013 roku spotkaliśmy się tuż przy zabytkowej kamienicy na ulicy Wolności 14, którą archiwalne materiały telewizyjne wskazywały jako dom urodzenia Zecha. Była to idealna okazja, by na gorąco przedstawić mieszkańcom ideę gry, zarazić ich energią i porozmawiać o literaturze, w czym niezwykle pomógł nam lokalny historyk - Paweł Becker.

Miasto to plansza - wejdź do gry

To hasło idealnie oddawało duszę całego przedsięwzięcia. Przestrzeń miejska stała się naszą sceną - to po niej z mapami w rękach krążyły zdeterminowane drużyny, tropiąc kolejne wskazówki.

Ta gra połączyła historyczną edukację z dynamiką klasycznych podchodów oraz logicznym, zespołowym główkowaniem. Uczestnicy dostawali pakiety startowe, karty zadań i ruszali w miasto. Od tego momentu liczyła się już tylko czysta czujność, umiejętność łączenia faktów, świetna orientacja w terenie i zgrana współpraca.

Oczywiście znajomość twórczości Zecha ułatwiała zadanie, ale absolutnie nie była wymagana. Chodziło przecież o dobrą zabawę i dreszczyk emocji podczas własnych odkryć. Klimat tamtych chwil świetnie oddaje ten krótki materiał wideo:

Start o godzinie 11:04

Wielki finał na ulicach wydarzył się 4 maja 2013 roku. Oficjalny start daliśmy na placu Jana Pawła II w Wąbrzeźnie o dość nietypowej, ale jakże charakterystycznej i łatwej do zapamiętania godzinie - punkt 11:04.

Udział był całkowicie darmowy, a przekrój wiekowy graczy robił wrażenie - od najmłodszych dzieci po seniorów. Na trasę ruszły całe rodziny, paczki przyjaciół oraz szkolne ekipy. Właśnie ta różnorodność była największą siłą projektu: każdy wniósł do zespołu coś unikalnego.

Całość zgrabnie domknęła się popołudniową majówką na Podzamczu, promując przy okazji piękną markę regionu „Wąbrzeźno – przyjazne wody”.

Przygotowania okiem lokalnej telewizji

W cyfrowym lamusie ocalał również pełny reportaż z tamtych dni przygotowany przez „Wiadomości Wąbrzeźno”. To cudowny wehikuł czasu pokazujący kulisy przygotowań, wypowiedzi organizatorów i władz miasta.

Dziś ten archiwalny zapis ma dla mnie ogromną wartość sentymentalną. Pokazuje czystą pasję i to, z jak wielką nadzieją spoglądaliśmy w przyszłość, czekając na pierwszych uczestników.

Źródło materiału: „Wiadomości Wąbrzeźno” - Telewizja Lokalna Wąbrzeźno.

Oficjalne wyniki pierwszej gry miejskiej

Takie chwile warto utrwalić, a nazwiska najlepszych drużyn muszą przetrwać w sieci. To oni nadali temu szalonemu pomysłowi prawdziwy sens!

Oficjalne wyniki pierwszej gry miejskiej w Wąbrzeźnie

Miejsce	Uczestnicy
I miejsce - ex aequo	Bartosz Słowiński, Michał Wilkosz
I miejsce - ex aequo	Anna Rojek, Michał Bereza
II miejsce	Katarzyna Kruszewska, Ewa Markiewicz
III miejsce	Miłosz Wąs, Kornelia Skierowska, Agnieszka Wąs
IV miejsce	Piotr Wels, Katarzyna Wels, Ignacy Wels
V miejsce	Kamila Trzcińska, Patrycja Trzcińska, Anita Gawroszewska
VI miejsce	Piotr Błażejewski, Julia Świś

Jeszcze raz wielkie brawa dla wszystkich startujących - za spryt, kondycję, uśmiech i odwagę w odkrywaniu własnego miasta!

Dlaczego wracam do tej historii?

Gdy patrzę na to z perspektywy minionych lat, widzę piękną drogę - od nieśmiałego pomysłu na kartce papieru po tłum uśmiechniętych ludzi na wąbrzeskim rynku. To idealny dowód na to, że fascynująca przygoda i świetna opowieść wcale nie wymagają dalekich, egzotycznych wypraw. Czasem wystarczy wyjść pod kamienicę na sąsiedniej ulicy, otworzyć umysł i dać się ponieść ciekawości.

Jeśli brałeś udział w tej grze, pamiętasz swoją ekipę albo konkretną zagadkę z trasy - koniecznie daj znać w komentarzu poniżej! Twoje wspomnienia idealnie domkną to cyfrowe archiwum.

---

Podoba Ci się to, co robię? Jeśli chcesz wesprzeć moje podróżnicze archiwum i tworzenie kolejnych materiałów, możesz w każdej chwili postawić mi symboliczną kawę na buycoffee.to/okiemobiektywu. Dziękuję, że tu jesteś!

Projekt „Podróż wokół góry zmartwień - śladami Paula Zecha” współfinansowano ze środków Miasta Wąbrzeźno oraz Stowarzyszenia Na Rzecz Aktywności Społeczno-Artystycznej.